Bài 11: Bài tập cơ bản 5 — Điều khiển Relay bật/tắt thiết bị theo cảm biến

Đây là bài tập kết hợp đầu tiên trong lộ trình: dùng dữ liệu cảm biến ánh sáng từ Bài 10 để tự động điều khiển relay — chính là nguyên lý hoạt động của đèn đường/đèn sân vườn tự động bật khi trời tối!

🎯 Mục tiêu

Đèn (mô phỏng bằng relay + bóng đèn/LED tải) tự động bật khi trời tối, tắt khi trời sáng — dựa vào ngưỡng đọc được từ cảm biến ánh sáng LDR.

💻 Code mẫu

int chanLDR = A0;
int chanRelay = 7;
int nguongToi = 300; // Ngưỡng "tối" - cần hiệu chỉnh theo môi trường thực tế của bạn

void setup() {
  pinMode(chanRelay, OUTPUT);
  digitalWrite(chanRelay, HIGH); // Tắt relay ngay từ đầu (module active-LOW: HIGH = tắt)
  Serial.begin(9600);
}

void loop() {
  int doSang = analogRead(chanLDR);
  Serial.print("Do sang doc duoc: ");
  Serial.println(doSang);

  if (doSang < nguongToi) {
    digitalWrite(chanRelay, LOW);  // Trời tối -> bật relay (bật đèn)
    Serial.println("-> Troi toi, BAT den");
  } else {
    digitalWrite(chanRelay, HIGH); // Trời sáng -> tắt relay (tắt đèn)
    Serial.println("-> Troi sang, TAT den");
  }

  delay(500);
}

🧠 Giải thích điểm quan trọng: relay "active-LOW"

Như đã nhắc ở Bài 6, đa số module relay phổ biến cho Arduino hoạt động theo kiểu active-LOW: xuất mức LOW ra chân điều khiển thì relay mới đóng (kích hoạt), còn xuất HIGH thì relay ở trạng thái nhả (không kích hoạt). Đây là điều ngược trực giác dễ gây nhầm lẫn nhất khi mới học relay — luôn kiểm tra kỹ tài liệu của đúng loại module bạn đang dùng, vì cũng có một số module hoạt động theo chiều ngược lại (active-HIGH).

🎯 Vì sao cần biến nguongToi thay vì giá trị cố định trong code?

Đặt ngưỡng vào một biến riêng (nguongToi) thay vì viết thẳng con số vào điều kiện if giúp bạn dễ dàng tinh chỉnh độ nhạy mà không cần lục tìm trong code — chỉ cần đổi giá trị biến này ở một chỗ duy nhất. Giá trị 300 chỉ là điểm khởi đầu tham khảo; giá trị đọc thực tế từ LDR phụ thuộc rất nhiều vào loại cảm biến, điện trở chia áp đi kèm, và điều kiện ánh sáng môi trường — bạn nên chạy thử, quan sát giá trị Serial.println(doSang) in ra trong điều kiện tối/sáng thực tế, rồi điều chỉnh ngưỡng cho phù hợp.

🎥 Video tham khảo

⚠️ Nhắc lại lưu ý an toàn

Nếu bạn thử nghiệm với thiết bị thật chạy điện lưới 220V AC (bóng đèn, quạt...) thay vì chỉ mô phỏng, phần đấu dây phía điện lưới bắt buộc phải do người có chuyên môn về điện thực hiện. Với người mới học, nên thực hành an toàn bằng cách mô phỏng trên Tinkercad/Wokwi hoặc dùng relay điều khiển tải điện áp thấp (đèn LED 5V, động cơ DC nhỏ) trước.

🔧 Thử thách mở rộng

Thêm "độ trễ chống nhấp nháy": chỉ đổi trạng thái relay khi độ sáng vượt ngưỡng liên tục trong 5 lần đọc thay vì đổi ngay lập tức — tránh hiện tượng đèn bật/tắt liên tục khi ánh sáng dao động quanh ngưỡng (ví dụ có mây trôi qua che nắng trong chốc lát).


➡️ Bài tiếp theo: Bài 12 — Bài tập cơ bản 6: Đọc nút nhấn và xử lý dội phím