Kiến thứcTrải nghiệm

Luật chơi cờ vua

Bài này tóm tắt lại Luật Cờ Vua chính thức của Liên đoàn Cờ vua Thế giới (FIDE) theo cách dễ hiểu nhất cho người mới bắt đầu — đủ để bạn ngồi vào bàn cờ và chơi một ván đúng luật.

Bàn cờ và quân cờ

Bàn cờ gồm 64 ô vuông bằng nhau, xen kẽ ô sáng màu và ô sẫm màu, xếp thành 8 hàng ngang và 8 cột dọc. Khi đặt bàn cờ, ô góc bên phải của mỗi đấu thủ phải là ô sáng màu.

Mỗi bên có 16 quân, xếp đối xứng nhau:

  • 1 Vua
  • 1 Hậu
  • 2 Xe
  • 2 Tượng
  • 2 Mã
  • 8 Chốt

Một bên cầm quân trắng, bên kia cầm quân đen. Bên cầm quân trắng luôn đi trước.

Vị trí ban đầu của các quân cờ trên bàn cờ vua

Vị trí ban đầu của các quân trên bàn cờ

Mục tiêu của ván cờ

Mục tiêu là tấn công Vua đối phương sao cho đối phương không còn nước đi hợp lệ nào để cứu Vua khỏi bị bắt ở nước tiếp theo — gọi là chiếu bí (checkmate). Bên chiếu bí được Vua đối phương thắng ván cờ; bên bị chiếu bí thua.

Cách di chuyển của từng quân

VuaVua
HậuHậu
XeXe
TượngTượng
MãMã
ChốtChốt
  • Xe: đi theo hàng ngang hoặc cột dọc, đi được bao xa tuỳ ý miễn không có quân nào chắn đường.
  • Tượng: đi theo đường chéo, cũng đi được bao xa tuỳ ý nếu không bị chắn. Mỗi Tượng chỉ di chuyển trên các ô cùng màu với ô xuất phát của nó suốt ván cờ.
  • Hậu: kết hợp nước đi của Xe và Tượng — đi theo hàng ngang, cột dọc hoặc đường chéo, là quân mạnh nhất trên bàn cờ.
  • Mã: đi theo hình chữ "L" (2 ô theo một hướng rồi rẽ vuông góc 1 ô), là quân duy nhất được phép nhảy qua đầu quân khác khi di chuyển.
  • Vua: đi 1 ô theo bất kỳ hướng nào (ngang, dọc, chéo), với điều kiện ô đó không bị quân đối phương khống chế.
  • Chốt: đi thẳng về phía trước 1 ô (riêng nước đi đầu tiên được chọn đi 2 ô); Chốt chỉ ăn quân theo đường chéo phía trước, không ăn được quân đứng thẳng trước mặt.

Xe, Tượng, Hậu khi di chuyển không được nhảy qua quân đang chắn đường (khác với Mã).

Ba nước đi đặc biệt

Nhập thành: nước đi duy nhất cho phép di chuyển 2 quân cùng lúc — Vua và 1 Xe cùng màu. Vua di chuyển ngang 2 ô về phía Xe, sau đó Xe nhảy qua Vua và đứng ngay cạnh Vua. Chỉ thực hiện được khi cả Vua và Xe đó chưa từng di chuyển trong ván cờ, không có quân nào đứng giữa hai bên, và Vua không đang bị chiếu, không đi qua hay dừng ở ô đang bị đối phương khống chế.

Bắt Chốt qua đường: nếu một Chốt đối phương từ vị trí ban đầu đi thẳng 2 ô và đi ngang qua ô đang bị Chốt của bạn khống chế, Chốt của bạn được quyền bắt Chốt đó như thể nó chỉ đi 1 ô — nhưng chỉ được thực hiện ngay ở nước đi kế tiếp, bỏ qua là mất quyền.

Phong cấp: khi một Chốt đi tới hàng ngang cuối cùng (hàng 8 với Chốt trắng, hàng 1 với Chốt đen), nó bắt buộc phải đổi thành Hậu, Xe, Tượng hoặc Mã cùng màu ngay trong nước đi đó — không phụ thuộc vào những quân đã bị mất trước đó. Đa số người chơi chọn đổi thành Hậu vì đây là quân mạnh nhất.

Ván cờ kết thúc như thế nào

Thắng/thua:

  • Chiếu bí Vua đối phương → thắng ngay lập tức.
  • Đối phương tuyên bố xin thua (đầu hàng) → thắng.
  • Đối phương vi phạm luật nghiêm trọng hoặc hết giờ thi đấu (khi chơi có đồng hồ) → thắng.

Hoà xảy ra trong các trường hợp:

  • Hết nước đi (Pát): đến lượt đi nhưng không còn nước đi hợp lệ nào, trong khi Vua không bị chiếu (khác với chiếu bí — ở đây Vua an toàn nhưng bị "kẹt").
  • Không bên nào còn đủ quân để chiếu bí (vd chỉ còn 2 Vua trơ trọi).
  • Thế cờ lặp lại giống hệt nhau đủ 3 lần (không nhất thiết liên tiếp).
  • Trong 50 nước đi liên tiếp không bên nào di chuyển Chốt hay ăn quân.
  • Hai bên đồng ý hoà.

Sơ lược luật thi đấu

Khi chơi có tính giờ, mỗi bên dùng đồng hồ cờ — bấm đồng hồ của mình ngay sau khi đi xong để chuyển lượt cho đối phương. Trong thi đấu chính thức, đấu thủ phải tự ghi lại từng nước đi vào biên bản theo ký hiệu đại số (ví dụ e2-e4, Nf3...). Một nguyên tắc thường gặp: nếu cố ý chạm vào một quân của mình khi đến lượt, đấu thủ buộc phải đi quân đó nếu nước đi đó hợp lệ ("chạm quân phải đi"); chạm vào quân đối phương thì buộc phải ăn quân đó nếu ăn được. Trọng tài là người giám sát, xử lý tranh chấp và có quyền phạt các vi phạm về hành vi hoặc thời gian thi đấu.


Đây là bộ luật cốt lõi để bắt đầu chơi cờ vua đúng luật. Các bài tiếp theo trong mục Khai cuộc, Trung cuộc và Cờ Tàn sẽ đi sâu vào chiến thuật và chiến lược cụ thể cho từng giai đoạn ván cờ.